RYNEK I RATUSZ W KRAŚNIKU 2/5 – 42/16

Rynek w dawnych czasach z reguły był miejscem niezabudowanym. Wyjątkiem mógł być ratusz. Wraz z lokacją na prawie niemieckim i utworzeniem rad miejskich oraz innych instytucji typowych dla tego prawa, powstawały reprezentacyjne budynki, które służyły władzom. W ratuszu odbywały się posiedzenia rady, sądu, tam mieściła się kancelaria, waga, z której obowiązkowo korzystano za pewną opłatą.

Badacze historii Kraśnika nie ustalili, kiedy dokładnie został w Kraśniku wybudowany ratusz. Jest natomiast potwierdzenie z połowy XV wieku funkcjonowania w mieście instytucji typowych dla prawa niemieckiego: wójta, rady miejska i sądu ławniczego.

Najstarsze wzmianki wskazujące na fakt istnienia w Kraśniku ratusza pochodzą z ksiąg rachunkowych z roku 1557. W wykazie rachunków znajduje się delegacja rajców, którzy jeździli do Lublina w sprawie budowy ratusza i uzyskania drzewa niezbędnego do jego budowy.

W 1571 r. zanotowano w miejskiej księdze rachunkowej wypłatę rzemieślnikom za przebudowę ratusza. W 1573 r. zaś za tarcicę i na tej samej podstawie wiemy, że w 1575 r. budowano wieżyczkę na ratuszu, na której był umieszczony zegar. Zegar wykonany przez miejscowych ślusarzy założono w 1578 roku. Wcześniej, bo w 1577 r. zainstalowano wagę miejską. .

Pierwszy budynek był więc drewniany i pokryty gontem, tak jak cała średniowieczna zabudowa miasta oprócz kościoła i Bramy Lubelskiej, które były murowane. Nie ma wzmianek, czy pierwotny ratusz znajdował się w środku rynku, czy też w którejś pierzei.

Badacz historii Kraśnika, Zbigniew Wichrowski w Regionaliście nr 14, z roku 2000, opisuje działającą w kraśnickim ratuszu instytucję kata, który przyjeżdżał z Lublin:

– Zachowały się wykazy wydatków za usługi kata i jego pomocników oraz przyrządy do tortur. Wyroki, tak jak i w innych miastach, przynajmniej przez ścięcie mieczem i toporem wykonywano publicznie, na rynku, na oczach ludzi, dla postrachu. Z pewnością istniał też pręgierz do karania przestępców, niedaleko ratusza. Z ksiąg miejskich wynika, że przynajmniej część wyroków wykonywano na szubienicy. Nie wiemy, czy stała też w rynku, czy jak w innych miastach, np. w Krakowie poza murami. W 1579 roku kat przebywał w Kraśniku co najmniej 5 dni, stracił w tym czasie przynajmniej 2 złoczyńców z Wyżnicy, a jednego torturował. –

W 1600 r. w księdze rachunkowej pojawia się wzmianka o naprawie ratusza i wieży. Na początku XVII wieku budynek był już uszkodzony, wygospodarowano w kasie miejskiej fundusze na konieczne naprawy, uzupełniając błony w oknach i reperując komin.

Na początku XVIII w. ratusz był w arendzie u Żyda Berka. Miasto na tyle zubożało po XVII-wiecznych kataklizmach, że musiało czerpać z budynku ratusza dochody. W roku 1712 czynsz dzierżawny wynosił 200 złotych. Wpływy pochodziły z dzierżawy pomieszczeń budynku oraz z tak zwanego baniowego (od łaźni), solnego (od sprzedaży soli), jatkowego (z jatek lokowanych obok), wagowego (z tytułu korzystania z wagi i miar tam zainstalowanych).

W roku 1731 za zgodą dziedzica budynek ratusza kupił Żyd Hercek Bliaszowicz, a na nową siedzibę władz kupiono w tym samym roku domostwo pana Gabriela Majewskiego w rynku. Budynek ten prawdopodobnie spłonął w czasie wielkiego pożaru w 1734 r. (spłonął wtedy nawet murowany kościół parafialny i klasztor). Miasto miało wówczas spore kłopoty z odbywaniem regularnych posiedzeń sądów, co spowodowało w końcu interwencję samego ordynata Klemensa Józefa Zamoyskiego i na ten cel zostało zaadaptowane jedno z domostw. W połowie XVIII wieku postanowiono wybudować nowy ratusz, przeznaczając na ten cel odpowiedni plac. Już w opisie miasta z roku 1746 pewną grupę domów określano jako: „domki od starego Ratusza”. To samo określenie pojawia się w wykazach zabudowy z 1799 i 1800 r. Nie wiadomo jednak, w którym miejscu znajdował się budynek ratusza.

W zapisach z XIX w. brak wzmianek o ratuszu w Kraśniku. Po roku 1813 do końca lat 70. tego stulecia biura magistratu mieściły się na piętrze Bramy Lubelskiej. Budynek ten uległ zniszczeniu, wskutek pożaru w 1861 r. i został odbudowany w 1864 r. Wkrótce, w 1880 r. ze względu na utrudnienie wjazdu do Kraśnika z powodu zagrożenia pożarowego i realizację planów regulacji zabudowy został ostatecznie rozebrany. Z budynkiem tym wiąże się epizod z powstania styczniowego. W pierwszą noc, z 22 na 23 stycznia powstańcy korzystając z pomocy mieszczan, wywołali bunt i odbili w siedzibie magistratu kasę miejską.

ryn2

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s