Rynek to centralny plac miejscowości. Rynki wytyczano od początku średniowiecza, najczęściej na planie czworokąta.

Słowo rynek pochodzi od niemieckiego słowa Ring – „pierścień” i pojawiło się na ziemiach polskich wraz z przeprowadzanymi lokacjami na prawie niemieckim, choć niemieckim odpowiednikiem słowa rynek jest Markt lub Markplatz.

Rynek był przestrzenią wymiany handlowej i miejscem, w którym zbiegały się drogi prowadzące do miasta. Lokalizowano przy nim ratusz, a w jego pobliżu także główną świątynię miasta.

W bogatych miastach handlowych rynki obudowane były kamienicami. Niezabudowane części od wieków służyły jako targowisko oraz miejsce zebrań i uroczystości.

Kraśnicki rynek swoją dawną funkcję stracił po II wojnie, gdy dawną płytę rynkową zamieniono na skwer i zieleniec. Centralne miejsce miasta przeobraziło się w park w latach 60. W roku 2001 dokonano jego przebudowy i w całości wybrukowano.

Rynek w Kraśniku zaistniał wraz z otrzymaniem praw miejskich w XIV wieku. Olbrzymia większość ówczesnych lokacji miast na prawie niemieckim odbywała się na obszarze lub w pobliżu już istniejących miast wczesnośredniowiecznych. Lokalizacja była więc nie tyle założeniem nowego miasta, co nowym etapem w życiu miasta które już dawno istniało. Typowy układ przestrzenny ówczesnego miasta to plac targowy (najczęściej kwadratowy) o wymiarach kilkudziesięciu metrów. Na placu tym, zwanym rynkiem, stawiano kramy i wznoszono budynki władz miejskich, często też znajdował się tam kościół.

Miasta zakładane w nowym miejscu charakteryzowały się regularnością i symetrią w rozplanowaniu, dostosowując się tylko do warunków typograficznych. W przypadku rozplanowywania nowego miasta starano się je dostosować do istniejących już elementów wcześniejszej zabudowy np. kościoła, cmentarza.

O tym, w jaki sposób tworzony był rynek w Kraśniku dowiadujemy się z opracowania znanego kraśnickiego regionalisty, archeologa Zbigniewa Wichrowskiego, zamieszczonego w numerze 14 wydawnictwa KTR „REGIONALISTA”.

– W Kraśniku można dostrzec próby kompromisu. Układ średniowiecznego miasta jest dość regularny, widać jednak w nim elementy osady przedlokacyjnej, które zostały też uchwycone w różnych wykopach inwestycyjnych w ostatnich latach. Kościół parafialny i klasztor znajdują się prawdopodobnie na miejscu wcześniejszego grodu. Pod ulicą Klasztorną znajduje się zasypana fosa oddzielająca wcześniej lessowy cypel od miasta. Liczne ślady spalonego drewna i sprażonej gliny w wypełnieniu fosy, świadczą o istnieniu w miejscu dzisiejszego muru klasztornego potężnej konstrukcji drewnianej – być może wału obronnego. Potężna fosa znajdowała się również pod ulicą Wierzbową, Ogrodową i Lubelską (przed bramą Lubelską). Dzisiaj w miejscu fos znajdują się zaasfaltowane drogi a teren jest znacznie podwyższony. W miejscu Urzędu Skarbowego znajdował się cmentarz grzebalny, a występujące przy grobach konstrukcje kamienne i fragmenty naczyń  glinianych wskazują, że istniał on już w XI wieku.

Żeby nie mnożyć przykładów, tylko te chociażby elementy musiał brać pod uwagę pierwszy mierniczy miasta Kraśnika. Być może dlatego Rynek przyjął kształt trapezowaty, by dostosować się również do przebiegu starszego traktu komunikacyjnego. Pierzeje przyrynkowe zostały tak wymierzone, aby zapewnić równe długości i szerokości działek, przynajmniej w blokach przyrynkowych, regularność drugiego rzędu była już dostosowana do warunków typograficznych, tzn. przebiegu wałów na skarpach wzgórza miejskiego nad fosami. Mierniczy posługiwał się tyczkami drewnianymi i sznurem. (…)

Miasto przyjęło układ szachownicowy, z parami ulic wybiegających pod kątem prostym z naroży Rynku. Przynajmniej dłuższe boki były przecięte uliczkami, tj. ul. Tęczyńskich, czy Ratuszowa. Ten pierwotny układ jest dzisiaj w dużym stopniu nieczytelny. Został zatarty przez późniejsze łączenie działek pod większą zabudowę, np. zajazdy, duże kamienice mieszkalne, a w XX wieku przez budowę pawilonów handlowo-usługowych. Zachodził też proces odwrotny, tzn. podział dużych działek na mniejsze.

Zdjęcie – Zródło: Regionalista, wydawnictwo Kraśnickiego Towarzystwa Regionalnego

ryn1

Reklamy